Sigmund Freud (1856-1939) neurologekî Awistiryayî bû ku damezrînerê psîkanalîzê tê hesibandin. Freud teoriyên şoreşgerî pêş xist da ku avahiya tevlihev a hişê mirovan fêm bike û ji bo dermankirina nexweşiyên derûnî rêbazên nû pêşkêş kir. Xebata wî ne tenê li ser psîkolojiyê, li ser gelek beşên wekî felsefe, huner û wêjeyê jî bandoreke mezin kiriye.
Jiyana wî
Freud di 6ê Gulana 1856an de li Moravyayê (Komara Çekyayê) di malbateke cihû de hatiye dinê. Malbata wî di sala 1860 de koçî Viyanayê kir û Freud piraniya jiyana xwe li wir derbas kir. Piştî qedandina xwendina xwe ya bijîşkî li zanîngeha Viyanayê, pisporiya neurolojiyê kir. Freud di navbera salên 1885 û 1886an de li Parîsê bi neurologê navdar Jean-Martin Charcot re xwendiye, li ser hîsterî û hîpnozê zanyarî bi dest xistin. Van serpêhatiyan bingeha teoriya wî ya psîkanalîzê ava kirin.
Teoriya Psîkanalîzê
Yek ji beşdariyên herî girîng ên Freud dabeşkirina hişê mirovî li qatên hişmendî, binehiş û nehişmendî ye. Li gorî wî tevger û ramanên ferdekî bi giranî ji xwestekên nehişmendî, tirs û nakokiyan pêk tê. Hêmanên sereke yên teoriyên Freud ev in:
Bêhiş: Bêhiş herêmek e ku fikir, hest û daxwazên ku kes jê haydar nîne lê bandorê li tevgera wî dikin, tê de ne.
Xewn: Freud pêşniyar kir ku xewn neynika bêhişiyê ne û xwestekên bindest ên kesane îfade dikin. Ev fikir di sala 1899an de di berhema xwe ya bi navê “Şîrovekirina Xewnan” (Die Traumdeutung) de hatiye berfirehkirin.
Pêşveçûna Psîkoseksuel: Freud angaşt kir ku kes di zaroktiyê de hin qonaxên psîkoseksuel derbas dibin û ku ezmûnên di van qonaxan de di pêşketina kesayetiyê de roleke girîng dilîzin.
Mekanîzmayên Parastinê: Stratejiyên bêhiş ên ku mirov bikar tînin da ku bi raman an hestên xeternak re rû bi rû bimînin (mînak, tepeserkirin, projekirin, înkarkirin).
Bandor û Rexne
Her çend xebatên Freud bandoreke mezin li ser psîkolojiya hemdem kiribe jî, teoriyên wî rastî gelek rexneyan hatin. Hin rexnegir angaşt kirin ku ramanên wî li şûna ku li ser rêbazên zanistî ne, spekulatîf in. Bi taybetî, teoriya Freud a pêşveçûna psîkoseksuel û têgîna wî ya nehişmendî nîqaşên dijwar derxistine holê. Digel vê yekê, nêrînên Freud ên li ser hiş û tevgera mirovan rêberiya psîkolojî û psîkoterapiya nûjen dikin.
Mîrata wî
Freud salên dawî yên jiyana xwe li Londonê derbas kir, ji bindestiya Almanyaya Nazî rizgar bû. Di sala 1939an de li vir çavên xwe li jiyanê girt. Psîkoanalîza ku ji hêla Freud ve hatî pêşve xistin îro bingeha gelek rêbazên psîkoterapiyê pêk tîne, û teoriyên wî di hewildana têgihîştina xwezaya mirovan de bingehek girîng e.
Çavkanî
- Freud, S. (1900). Die Traumdeutung. Franz Deuticke.
- Gay, P. (1988). Freud: A life for our time. W. W. Norton & Company.
