Dengekî Nû di Piştî Modernîzmê de
Di nîvê sedsala 20. de, wêje dest pê kir ku ji şêwaza ceribandinî, takekesî û herikîna hişmendiyê ya modernîzmê ber bi postmodernîzmê ve biçe. Dema ku modernîzm bi hewldanek ji bo “vedîtina rastiyê” dinivîsî, postmodernîzm tekez dikir ku rastî perçe perçe, pirjimar û ne diyar e.
Şikandinên çandî, pêşketinên teknolojîk û krîzên nasnameyê yên piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn rê li ber derketina holê ya wêjeya postmodern vekirin.
Taybetmendiyên Wêjeya Postmodern
Pir Rastî: Hebûna hevdem a perspektîfên cûda li şûna yek “rastiyê”.
Intertekstualîte: Bikaranîna nivîskaran a gotinan, îşaretan û parodiyan ji nivîsên din.
Nezelaliya Di Navbera Rastî û Çîrokê de: Roman di nav romanan de, nivîskar xwe dixe nav nivîsê.
Lîstikvanî û Îronî: Cidîbûn bi lîstokvanî, mîzah û parodiyê tê guhertin.
Têkelkirina Çanda Popular: Ji bilî wêjeya klasîk, reklam, komîk û stran jî di nivîsan de belav dibin.
Pêşeng: Borges û Calvino
Jorge Luis Borges di çîrokên xwe yên kurt de labîrent, pirtûkxaneyên bêdawî û nezelaliya di navbera rastî û xeyalê de lêkolîn kir. Çîrokên mîna “Pirtûkxaneya Babelê” û “Aleph” bingehên felsefî yên wêjeya postmodern danîn.
Italo Calvino, bi romana xwe ya “If on a Winter’s Night a Traveler”, “ezmûna xwendina romanekê” kir mijara romanê.
Van nivîskaran xwendevan ji wergirekî pasîf veguherand beşek ji nivîsê.
Postmodernîzma Anglo-Amerîkî: Ji Pynchon heta DeLillo
Thomas Pynchon avahiyên tevlihev, teoriyên komployê û vegotina ansîklopedîk bi romana xwe ya “Gravity’s Rainbow” re kir yek.
Don DeLillo bi “White Noise” çanda xerîdar, bombebarana medyayê û fikara mirinê lêkolîn kir.
Tiştê ku van nivîskaran hevpar e, nîşandana perçebûna takekesî di nav kaosa zanîn û wateyê de ye.
Perspektîfa Asyayî: Murakami û Vegotina Eklektîk
Haruki Murakami teknîkên postmodernîzma Rojavayî bi motîfên çandî yên Rojhilatî re tevlihev kir.
Di romanên xwe de (“Kafka li Tamura,” “1Q84”), xewn û rastî, jiyana rojane û xeyal bi hev re dikevin.
Murakami tenêtî, krîza nasnameyê û xerîbiyê kir mijarek gerdûnî di atmosfera postmodern de.
Perspektîfa Pêşerojê: Şopên Postmodernîzmê di Serdema Dîjîtal de
Îro, çanda dîjîtal mîrata postmodernîzmê hîn bêtir xuya dike:
Çîrokên hîpertekstê (çîrokên klîk-bi-rê, romanên înteraktîf) dişibin labîrentên Borges.
Çanda fanfîksiyonê forma demokratîkkirî ya întertekstê ye.
Ji hêla din ve, medyaya civakî bi tevlihevkirina rastî û çîrokan cîhanek “piştî-rastiyê” pêş dixe.
Encam
Ji Borges bigire heya Murakami, wêjeya postmodern awayê guherbar ê ku mirov cîhanê dibînin nîşan dide. Xwezaya parçebûyî ya rastiyê, îronî, şahî û eklektîkîzma çandî ev tevger ne tenê şêwazek edebî lê di heman demê de hişmendiyek hemdem jî kiriye.
