Kurte: Astrolojî bi hezaran sal e beşek ji çanda mirovahiyê ye. Ev gotar di sê astan de li pirsa rastbûna nîşanên zodiakê dinêre: koka dîrokî û çandî, îdiayên astrolojiyê û nirxandina zanistî, û sedemên psîkolojîk ên baweriyê. Encam ew e ku delîlên zanistî piştgiriya îdiayên astrolojiyê nakin, lê girîngiya wê ya çandî û psîkolojîk berdewam e.
1. Koka Dîrokî ya Zodiakê
Şaristaniyên kevnar ezman wekî salname û rêber bikar dianîn: demsal, dema çandin û dirûnê û çerxa heyvê bi tevgera laşên ezmanî dihatin pîvandin. Pergala diwanzdeh nîşanên zodiakê di hezarsala yekem a berî zayînê de li Babîlê derket holê û paşê ji aliyê Grekan ve hate pêşxistin (Campion, 2008).
Peyva “zodiak” ji Grekî zōidiakos kyklos, yanî “çerxa heywanan”, tê; ji ber ku piraniya komstêrkên li ser vê rêyê bi navên heywanan hatine binavkirin.
2. Astrolojî Çi Îdia Dike?
Li gorî astrolojiyê, ne tenê roja jidayikbûnê, lê saet û cihê jidayikbûnê jî girîng in. Bi van agahiyan “nexşeya jidayikbûnê” tê amadekirin, ku pozîsyona Rojê, Heyvê, gerstêrkan, “hilketî” (ascendant) û “malan” nîşan dide. Astrolog îdia dikin ku ev nexşe meylên kesayetî, têkilî û xalên bihêz û qels ên mirov eşkere dike.
3. Nirxandina Zanistî
Ceribandinên kontrolkirî nekarîn îdiayên astrolojiyê piştrast bikin. Di lêkolîneke navdar de, astrologan nekarîn nexşeyên jidayikbûnê bi profîlên kesayetiyê re ji asta şansê wêdetir rast li hev bînin (Carlson, 1985). Lêkolîneke din a li ser zêdetirî 2000 kesên ku di heman demê de ji dayik bûbûn (“cêwiyên demê”) jî tu wekheviyeke girîng di kesayetî an jiyana wan de nedît (Dean & Kelly, 2003).
Pirsgirêkeke din a astronomîk jî heye: ji ber presesyona (lerizîna hêdî ya teweriyê) Erdê, pozîsyona komstêrkan li gorî serdema ku zodiak hatiye danîn nêzîkî mehekê guheriye. Yanî kesekî ku li gorî horoskopê “Beran” e, bi îhtimaleke mezin dema jidayikbûnê Roj li komstêrka Masiyan bû.
4. Çima Ewqas Mirov Bawer Dikin? Sedemên Psîkolojîk
4.1. Bandora Barnum (Forer)
Psîkolog Bertram Forer di sala 1949an de nîşan da ku mirov danasînên giştî û nezelal wekî danasînên taybet ên xwe dibînin (Forer, 1949). Hevokeke wekî “Carinan tu pir civakî yî, carinan jî dixwazî bi tenê bimînî” li hema hema her kesî tê.
4.2. Pêşbiriya Piştrastkirinê
Mirov bi gelemperî pêşbînîyên ku rast derketin bi bîr tînin û yên şaş ji bîr dikin. Ev meyl wekî confirmation bias tê naskirin.
4.3. Pêxembertiya Xwe-Bicihkirinê
Kesê ku bawer dike ku nîşana wî “bi hêrs” e, dibe ku bi demê re li gorî vê wêneyê tevbigere. Bi vî awayî bawerî dikare reftaran biguherîne, ne ku stêrk (Merton, 1948).
4.4. Hewcedariya bi Wate û Kontrolê
Di demên nezelalî û stresê de mirov li rêberî û wateyê digerin. Horoskop vê hewcedariyê bi zimanekî hêsan û kesane bersiv didin.
5. Encam
Ji aliyê zanistî ve, delîlên ku nîşan bidin ku nîşanên zodiakê kesayetî an çarenûsa mirov diyar dikin tune ne. Lê ji aliyê çandî û psîkolojîk ve, astrolojî dikare bibe zimanek ji bo axaftina li ser xwe, şahî an îlhameke sembolîk. Pirsgirêk dema ku astrolojî dibe bingeha biryarên girîng ên tenduristî, darayî an têkiliyan derdikeve holê.
Dibe ku ne pêwîst be mirov bi nîşanên zodiakê bawer bike; lê her tim sedemek heye ku mirov li ezmên binêre û meraq bike.
Çavkanî
- Campion, N. (2008). A History of Western Astrology, Vol. 1: The Ancient World. London: Continuum.
- Carlson, S. (1985). A double-blind test of astrology. Nature, 318, 419–425.
- Dean, G., & Kelly, I. W. (2003). Is astrology relevant to consciousness and psi? Journal of Consciousness Studies, 10(6–7), 175–198.
- Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation. Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118–123.
- Merton, R. K. (1948). The self-fulfilling prophecy. The Antioch Review, 8(2), 193–210.
