Kurte: Di nîv sedsala dawî de sînemaya Kurdî ji hilberînên bi sînor û qedexekirî gihîşt festîvalên navneteweyî. Ev gotar karên çar derhênerên girîng, Yılmaz Güney, Bahman Ghobadi, Hisham Zaman û Karzan Kader, di çarçoveya mijarên wekî berxwedan, zarokatî di şer de, koçberî û nasnameyê de dinirxîne.
1. Destpêk
Sînemaya Kurdî bi gelemperî di bin şert û mercên dijwar de pêş ketiye: qedexeya zimên, nebûna saziyên dewletê û koçberî. Ji ber vê yekê, wekî ku Koçer (2014) destnîşan dike, sînemaya Kurdî bi piranî “sînemaya bê dewlet” e û bîra kolektîf a civakê hildigire.
2. Yılmaz Güney (1937–1984): Sînemaya Berxwedanê
Yılmaz Güney yek ji damezrînerên sînemaya realîst a li Tirkiyeyê û sembola sînemaya Kurdî ye. Fîlma wî Yol (Rê), ku senaryoya wê di girtîgehê de nivîsîbû, di sala 1982an de li Festîvala Cannesê Xelata Palme d’Or (bi Missing a Costa-Gavras re) wergirt. Yol di heman demê de yek ji yekem fîlmên ku tê de axaftina bi Kurdî û qedexeya wê bi eşkereyî hate nîşandan bû.
Sînemaya Güney li ser jiyana gundî, hejarî, zordestî û berxwedanê ye û bi şêwaza xwe ya realîst tê naskirin.
3. Bahman Ghobadi (1969): Cîhan bi Çavên Zarokan
Bahman Ghobadi, derhênerê ji Rojhilat, bi fîlma Demek ji bo Serxweşiya Hespan (2000) li Cannesê Xelata Caméra d’Or wergirt. Ev fîlm wekî yekem fîlma dirêj a bi zimanê Kurdî li Rojhilat tê hesibandin.
Fîlma wî Kûsî Jî Difirin (2004) jiyana zarokên li kampeke penaberan a li sînorê Başûr û Bakur berî êrîşa Amerîkayê ya 2003an vedibêje û li Festîvala San Sebastianê Xelata Concha de Oro wergirt. Di sînemaya Ghobadi de şer ne tenê paşxane ye, lê birînek e ku li ser jiyana zarokan dimîne.
4. Hisham Zaman (1975): Diyaspora û Nasname
Hisham Zaman li Başûr ji dayik bûye û li Norwêcê dijî. Fîlmên wî yên wekî Bawke (2005) û Berî Berfê (Before Snowfall, 2013) li ser koçberî, namûs û pirsa nasnameyê di navbera du çandan de ne. Fîlmên wî li gelek festîvalên navneteweyî hatine nîşandan û xelatkirin.
5. Karzan Kader (1982): Nifşê Nû
Karzan Kader, derhênerê Kurd ê li Swêdê, bi kurtefîlma xwe Bekas (2010) li Xelatên Oscar ên Xwendekaran Medalya Zêr wergirt. Paşê heman çîrok wekî fîlma dirêj Bekas (2012) hate kişandin. Fîlm çîroka du birayên sêwî vedibêje ku di salên 1990î de dixwazin biçin Amerîkayê û “Superman” bibînin. Kader nifşê nû yê derhênerên Kurd temsîl dike ku êşa rabirdûyê bi hêviyê re tevdigerîne.
6. Encam
Tiştê ku van derhêneran digihîne hev ne tenê şêwaza teknîkî ye, lê mijarên hevpar in: windabûn, koçberî, qedexe, berxwedan û hêvî. Bi saya wan, sînemaya Kurdî bûye amûreke girîng a bîra çandî û nasnameya neteweyî.
Çavkanî
- Koçer, S. (2014). Kurdish cinema as a transnational discourse genre: Cinematic visibility, cultural resilience, and political agency. International Journal of Middle East Studies, 46(3), 473–488.
- Arslan, S. (2011). Cinema in Turkey: A New Critical History. Oxford: Oxford University Press.
- Festival de Cannes. (1982, 2000). Palmarès. festival-cannes.com.
