Kurte: Îro zewac bi gelemperî wekî biryareke kesane tê dîtin, lê di dîrokê de zewacên xanedanan yek ji amûrên herî girîng ên siyasetê bûn. Ev gotar bi mînakên ji Habsburgan, Îngilîstan û Fransayê, Dewleta Osmanî, Rûsyayê û Napoleon rave dike ka zewacên qraliyetê çawa ji bo bidestxistina axê, avakirina hevpeymaniyan û rewakirina desthilatdariyê dihatin bikaranîn.
1. Destpêk: Dîplomasiya Xanedanan
Di Ewropaya Serdema Navîn û Serdema Nû ya Destpêkê de, zewacên di navbera xanedanan de pir caran dema ku zarok hîn biçûk bûn dihatin plankirin. Prenseseke biçûk dikaribû bibe pira aştiyê di navbera du dewletan de, an jî bibe sedema mîrateyeke mezin a axê. Dîroknas ji vê siyasetê re “dîplomasiya xanedanan” dibêjin.
2. Habsburg: “Bila Yên Din Şer Bikin…”
Xanedana Habsburgan bi taybetî bi rêya zewacan mezin bû. Gotineke Latînî ya navdar vê siyasetê kurt dike: “Bella gerant alii, tu felix Austria nube”, yanî “Bila yên din şer bikin; tu, Awistiryaya bextewar, bizewice.”
Zewaca Maximilian I bi Marya ya Burgundyayê re (1477) Holenda û Burgundy anî nav xanedanê. Zewaca kurê wan Philip bi Joanna ya Kastîlyayê re rê li ber mîrateya Spanyayê vekir. Zewacên ducar ên sala 1515an jî paşê Macaristan û Bohemya gihandin Habsburgan. Bi vî awayî Charles V di sedsala 16an de bû serwerê yek ji mezintirîn împaratoriyên Ewropayê (Wheatcroft, 1995).
3. Îngilîstan û Fransa: Xizm û Dijmin
Di sala 1152an de Eleanora ya Aquitaine, ku xwediya yek ji mîrateyên herî dewlemend ên Fransayê bû, bi Henry Plantagenet re zewicî, ku du sal paşê bû Qiralê Îngilîstanê (Henry II). Bi vê zewacê beşeke mezin a rojavayê Fransayê ket destê qiralên Îngilîstanê. Ev rewş bû yek ji kokên nakokiyên dirêj ên di navbera her du tacan de. Paşê, di sedsala 14an de, Edward III, ku diya wî prenseseke Fransî bû, li ser bingeha vê xizmatiyê îdiaya tacê Fransayê kir; ev îdia bû sedemeke sereke ya Şerê Sed Salî (1337–1453) (Sumption, 1990).
4. Dewleta Osmanî: Zewacên Serdema Destpêkê
Di serdema destpêkê ya Dewleta Osmanî de, sultanan bi malbatên mîrnişînên Anatoliyê, Balkanan û Bîzansê re zewacên siyasî kirin. Mînak, di sala 1346an de Orhan Gazî bi Theodora, keça împaratorê Bîzansê John VI Kantakouzenos, re zewicî. Vê zewacê hevpeymaniyek di navbera Osmanî û Kantakouzenos de ava kir û rê li ber derbasbûna Osmaniyan bo Rûmeliyê vekir (İnalcık, 1973). Ji sedsala 15an û pê ve, sultanan bi piranî dev ji zewacên bi xanedanên biyanî berdan.
5. Rûsya û Ewropa
Ji serdema Petrusê Mezin (Peter I) ve, xanedana Romanovan bi rêya zewacan bi xanedanên Alman û Ewropî ve hate girêdan. Mînaka herî navdar Katerîna II (Katerîna Mezin) e: ew prenseseke Alman ji Anhalt-Zerbstê bû û bi mîratgirê tacê Rûsyayê, Peter III, re zewicî. Di sala 1762an de bi derbeyekê mêrê xwe ji ser text daxist û bû yek ji serwerên herî bi bandor ên dîroka Rûsyayê (de Madariaga, 1981).
6. Napoleon: Împeratorî li Şûna Evînê
Napoleon Bonaparte bi Joséphine re zewicî bû, lê ji ber ku ji wê zarokekî wî çênebû, di sala 1809an de jê veqetiya. Sala din bi Marie Louise, keça Împeratorê Awistiryayê, re zewicî. Armanc ew bû ku hem mîratgirek peyda bike û hem jî rewabûna xanedana xwe ya nû li ber xanedanên kevn ên Ewropayê xurt bike. Kurê wan, Napoleon II, di sala 1811an de ji dayik bû.
7. Gelo Zewacan Şer Rawestandin?
Encamên zewacên siyasî tevlihev bûn. Carinan wan aştiyeke demkurt anîn; carinan jî, mîna mînaka Îngilîstan û Fransayê, bûn bingeha îdiayên li ser mîrateyê û şerên nû. Dema ku xanedanek bê mîratgir dima, xizmên wê yên li welatên din îdiaya tacê dikirin; Şerê Mîrateya Spanyayê (1701–1714) mînakeke vê rewşê ye.
8. Encam
Zewacên qraliyetê nîşan didin ku desthilatdarî ne tenê li qada şer, lê carinan li ser maseya dawetê jî hatiye bidestxistin. Di van zewacan de ne evîn, lê stratejî; ne romans, lê dîplomasî; ne yekîtiya du kesan, lê ya du xanedanan û carinan ya du dewletan esas bû.
Çavkanî
- de Madariaga, I. (1981). Russia in the Age of Catherine the Great. New Haven: Yale University Press.
- İnalcık, H. (1973). The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600. London: Weidenfeld & Nicolson.
- Sumption, J. (1990). The Hundred Years War, Vol. 1: Trial by Battle. London: Faber & Faber.
- Wheatcroft, A. (1995). The Habsburgs: Embodying Empire. London: Viking.
