Di dîroka mirovahiyê de tu maden bi qasî zêr bandor li şaristaniyan nekiriye. Ji tacên qralan heta xizneya dewletan zêr her dem bûye sembola hêz, dewlemendî û nemiriyê. Lê gelo ev madena zer û birqok çawa ket nav jiyana me û çima piştî hezaran salan hîn jî ewqas biqîmet e?

Diyariya Gerdûnê: Zêr Çawa Çêbû?

Zanyarên nûjen piştrast dikin ku zêr encama bûyerên gerdûnî yên mezin e. Beriya ku dinyaya me çêbibe, teqînên stêrkên mezin ên bi navê “Supernova” û lihevketina stêrkên notronan, bûne sedem ku atomên giran ên zêr çêbibin û li gerdûnê belav bibin. Dema dinyaya me çêdibû, ev tozên zêrîn tevlî axa me bûn.

Mirovahiyê cara yekem zêr li derdora salên 4000î (B.Z.) keşf kir. Taybetmendiya herî girîng a zêr ew bû ku di xwezayê de bi halê xwe yê saf û paqij dihat dîtin. Mirovên kevin, perçeyên zêr ên ku di nav ava çeman de diçirisîn didîtin û ji ber rengê wê yê wekî rojê, ew pîroz didîtin. Ne hewce bû ku mîna hesin bê helandin an parzinandin; ew jixwe amade bû.

Sê Sedemên Sereke Yên Nirxê Zêr

​Aborînas û zêrînger li ser çend xalên sereke hevgirtî ne ku qîmeta zêr diyar dikin:​

1. Kêmbûn û Zehmetiya Bidestxistinê

Zêr madenekî pir kêm e. Ji bo bidestxistina çend gram zêr, divê bi tonan ax were kolan û şûştin. Tê texmînkirin ku heta îro hemû zêrên ku li dinyayê hatine derxistin, tenê dikarin hewzeke olîmpiyadê tije bikin. Kêmbûna tiştekî, li gorî qanûna aboriyê, nirxê wî zêde dike.​

2. Nemirî û Berxwedan

Zêr, madeneke “nemir” e. Piraniya madenan bi demê re zeng digirin (oksîd dibin), reş dibin an jî dirizin. Lê zêr li hember avê, hewayê û demê pir berxwedêr e. Zêrê ku di bin erdê de piştî 3000 salan tê dîtin, mîna roja ku hatiye çêkirin diçirise. Ev taybetmendî wê dike navgîneke bêhempa ji bo parastina dewlemendiyê.​

3. Nermbûn û Estetîk

Zêr yek ji madenên herî nerm e. Yek gram zêr dikare bibe têleke bi kîlometreyan dirêj an jî bibe peleke pir tenik. Ev taybetmendî dihêle ku hunermend bi hêsanî şikl bidinê û zêrîngeriyê bikin huner.

Zêr Di Cîhana Nûjen De

Îro zêr ne tenê ji bo xemilandinê ye. Ji ber ku elektrîkê baş derbas dike û qet zeng nagire, di parçeyên hesas ên telefon, kompîtur û amûrên fezayê de jî tê bikaranîn.​Lê dîsa jî, rola wê ya herî mezin di aboriyê de ye. Dema ku pereyên kaxiz ji ber krîzan nirxê xwe winda dikin, zêr wekî “Bendera Ewle” (Safe Haven) dimîne. Mirov û dewlet, ji bo ku xwe ji tofanên aboriyê biparêzin, pişta xwe didin zêr.

Encam

Bi kurtasî, zêr ne tenê metaleke zer e; ew parçeyek ji stêrkan e ku ketiye destê mirovan. Ji ber ku kêm e, naçilmise û her dem xweşik e, wilo dixuyê ku dê bi hezaran salên din jî wekî “Padîşahê Madenan” bimîne.