Frîda Kahlo yek ji hunermendên herî girîng û navdar ên sedsala 20an e. Ev wênesaza Meksîkî hem bi hunera xwe û hem jî bi jiyana xwe bûye sembolek cîhanî. Frîda bi zehmetiyên ku di jiyana xwe de pê re rû bi rû ma, bi êşên xwe yên şexsî û mijarên civakî, di hunera xwe de zimanekî estetîk û vegotinê yê bêhempa afirand. Berhemên Kahlo li ser têkiliyên xurt ên di navbera hestên kesane û pirsgirêkên civakî de disekinin û îro jî îlhamê didin.
Jiyana Destpêk û Malbata Frîda Kahlo
Frîda Kahlo di 6ê tîrmeha 1907an de li herêma Coyoacán a Meksîkayê ji dayik bû. Hunermenda ku navê wê yê rast Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón bû. Ew zarokê malbateke bi eslê xwe Alman û Meksîkî bû. Bavê wê, Guillermo Kahlo, wênegirek bû ku ji Almanyayê koçî Meksîkayê kiribû. Diya wê bi eslê xwe Meksîkî bû. Malbata wê ji zarokatiya xwe de tevkariyeke girîng ji hunera Frida re kir.
Frîda di zarokatiya xwe de bi pirsgirêkên cidî yên tenduristiyê re têkoşîn kir. Di 6 saliya xwe de ji ber nexweşiya felca zarokan (polio), lingê wê zirareke mayînde dît û di tevahiya jiyana wê de êşeke fizîkî jê re peyda kir. Lê belê, ev zehmetî bûn yek ji ezmûnên ku nasnameya afirîner a Frida ava kir.
Xala zivirînê di jiyana Frîda Kahlo de: Êşa ku wê di qezayê de jiya
Yek ji xalên zivirîna di jiyana Frida Kahlo de qezayeke trafîkê bû ku di 18 saliya wê de qewimî. Di sala 1925an de di qezayeke otobusê de bi giranî birîndar dibe û vê qezayê jiyana Frida bi rengekî bê veger guhertiye. Gelek hestî, ji stûna pişta wê bigire heta lingê wê, şikestin; pişt û lingên wê jî bi giranî zirar dîtin. Kahlo bi salan bi emeliyat, dermankirin û êşa laşî re têkoşiya.
Frîda ku piştî qezayê ji neçarî demeke dirêj di nav nivînan de bêtevger ma. Wê demê dest bi wênekêşiyê kir. Ev bû destpêka rêwîtiya wê ya hunerî. Digel ku wê travmaya psîkolojîk û hem jî êşa laşî jiyan kir jî, vê heyama dijwar fersendek jê re peyda kir ku cîhan û hunera xwe ya hundurîn kifş bike.
Destpêka Kariyera Hunerî
Frîda Kahlo her çend di destpêkê de perwerdehiya hunerî negirtibe jî, piştî qezayê biryar da ku wênesaziyê bike. Di destpêkê de, wê dest bi xêzkirina tenê portreyên xwe kir. Di van portreyan de, mimkun bû ku refleksên kûr ên êş û rewşa wê ya hestyarî bibînin. Frîda hunera xwe wekî terapî didît û ji bo derbirîna travmayên di laş û giyanê xwe de bi kar anî.
Faktorek din a girîng ku bandor li hunera Frida Kahlo kir, eleqeya wê ya kûr ji hunerên kevneşopî, sembol û çanda gelêrî ya Meksîkayê re bû. Mîrateya dîrokî û çandî ya Meksîkayê di tabloyên wî de bi awayekî berbiçav xuya dike. Her wiha hezkirina wî ya ji hêmanên folklorîk û hunera Meksîkî bi hûrguliyên rengîn û dewlemend di hunera wî de xuya dike.
Frîda Kahlo û Diego Rivera: Evîn û Hevkarî
Di jiyana Frîda Kahlo de kesekî din ê girîng jî muralîstê navdar ê Meksîkî Diego Rivera ye. Frîda û Diego di sala 1929an de hev nas kirin û di heman salê de zewicîn. Ji ber ku ew herdu hunermend in, hevkariya wan gelek berhemdar bû. Lêbelê, zewaca wan tevlihev e. Her çend her du hunermend nekarîn bi hev re dilsoz bimînin jî, pirsgirêkên kesane yên her du partiyan û têkiliyên derve bandor li zewaca wan kir. Têkiliya Frida û Diego hem bi hevkarî û hem jî bi bûyerên hestyarî yên dramatîk tije ye.
Frîda bi kûrahî bandor li huner û jiyana kesane ya Diego kir, û Diego bi nirxek mezin li hunera Frida temaşe kir. Bandora Diego di berhemên Kahlo de bi awayekî zelal xuya dibe, nemaze di reng û vegotina fîgurî de.
Mijar û Şêwe di Hunera Frîda Kahlo de
Hunera Frîda Kahlo jînenîgarî, azadîxwaz û sembolîk e. Di berhemên wî de xweîfadekirin û derbirîna hestan gelek caran derdikeve pêş. Tabloyên Frîda bi giştî zehmetiyên jiyana wê, lêgerîna nasnameya wê û nakokiya wê ya bi civakê re nîşan dide.
Frîda di hunera xwe de êşa laşê xwe, travma û depresyon bi awayekî zelal anî ziman. Yek ji berhemên wî yên herî naskirî, “Stûna Şikestî”, vegotinek dîtbarî ya hêzdar e ku bi hestiyên xwe yên şikestî û rengê şîn ve travmaya giyanî nîşan dide wekî sembola êşa laşî.
Di hunera Frîda de bandorên surrealîzmê û realîzmê hene, lê Frîda red kir ku wekî surrealîst were naskirin. Wî hunera xwe wekî amûrek kesane, çandî û civakî didît û gelek caran çanda Meksîkî, kevneşopiyên herêmî, mîtolojî û kesayetiyên dîrokî di berhemên xwe de cih digirt. Tabloyên Kahlo bi mijarên gerdûnî yên wekî jinîtî, nasname, xweza, êş, evîn û mirinê ve mijûl dibin.
Mîrata Frîda Kahlo
Frida Kahlo di 13ê Tîrmeha 1954an de di 47 saliya xwe de jiyana xwe ji dest da. Lêbelê, piştî mirina wî, xebatên wî di pêvajoyek ji nû ve vedîtinek mezin derbas kirin, nemaze ji salên 1980an vir ve. Frîda bi têgihîştina xwe ya “afirandina nasnameya xwe” û “azadî”yê bûye sembola tevgera femînîst û di cîhana hunerê de bûye kesayetek girîng. Her sal bi helwesta xwe ya serhildêr a li hemberî rola jinê ya civakî, têkoşîna wê ya kesayetî û hunera wê, her sal zêdetir hate nirxandin.
Berhemên Frîda ne tenê şêweyek îfadekirina wêneyî ye, di heman demê de qada nîqaşê ya li ser zayend, nasname û siyaseta laş e. Îro jî pêşangehên Frîda Kahlo li seranserê cîhanê têne vekirin û jiyan û hunera wê di gelek pirtûk û belgefîlman de tê vegotin.
Çavkanî
- Herrera, H. (1983). Frida: A biography of Frida Kahlo. Harper & Row.
