Esededîn Şêrkoh (bi navê wî yê tam: Ebû-l-Haris Şêrkohê kurê Şadî), yek ji fermandarên herî mezin ên dîroka Rojhilata Navîn e. Ew wekî mamê Selahedînê Eyûbî û damezrênerê rastîn ê desthilatdariya Eyûbiyan li Misrê tê naskirin. Di dîrokê de bi lehengî, zîrekiya leşkerî û rola xwe ya di têkbirina Xaçperestan de tê zanîn.
Malbat
Li gorî çavkaniyên dîrokî , Esededîn Şêrkoh ji malbatek Kurd a arîstokrat tê:
Eslê wî: Ew ji êla Rewadî (şaxekî Hecbanîyan) bû. Malbata wî eslê xwe ji bajarê Divînê (Dvin – nêzîkî tîxûbê Azerbaycan û Gurcistanê) digirt.
Bavê wî: Navê bavê wî Şadî (an Şazî) kurê Merwan bû. Şadî, mirovekî rêzdar û yek ji giregirên herêma Divînê bû.
Wateya Navê Wî: Navê “Şêrkoh” (Şêrko) kurdî ye û tê wateya “Şêrê Çiya”. Ev nav, wêrektî û hêza wî ya fîzîkî nîşan dida.
Koçberiya ber bi Bexda û Tikrîtê
Dîroka vê malbata mezin bi koçberiyekê dest pê dike. Dostaniyeke kevn di navbera bavê wî Şadî û Mucahîdedîn Behrûz (esayîşgêrê Bexdayê) de hebû.
Li ser vê dostaniyê, Şadî bi her du kurên xwe, Necmedîn Eyûb (bavê Selahedîn) û Esededîn Şêrkoh, ji Divînê koç dikin û diçin Bexdayê.
Behrûz, rêveberiya kela Tikrîtê dide Şadî. Piştî mirina Şadî, kurê wî Necmedîn Eyûb dibe dizdarê (muhafizê) kelê û Şêrkoh jî li cem wî dimîne.
Bûyera li Tikrîtê û Hevpeymaniya bi Zengiyan re
Jiyana wan li Tikrîtê bi du bûyerên girîng diguhere, ku qedera Rojhilata Navîn diyar kirine:
Rizgarkirina Zengî: Rojekê Îmadedîn Zengî (mîrê Mûsilê), piştî şerê bi Xelîfe re direve ber deriyê Tikrîtê. Necmedîn û Şêrkoh, alîkariya Zengî dikin; kelekan (gemiyan) didin wî û wî ji Çemê Dîjleyê derbas dikin. Ev qencî qet nayê jibîrkirin.
Kuştina Mirovê Behrûz: Li Tikrîtê, Esededîn Şêrkoh di navbera wî û serbazekî xiristiyan (ku tê gotin dostê Behrûz bû) de gengeşî derdikeve û Şêrkoh wî dikuje. Ji ber vê yekê, Behrûz wan ji Tikrîtê derdixe.
Piştî derxistinê, ew diçin Mûsilê cem Îmadedîn Zengî. Zengî, qenciya wan ji bîr nekiribû, lewra pêşwaziyeke germ li wan kir û ew kirin fermandarên artêşa xwe.
Fermandariya Leşkerî û Fetha Şamê
Piştî mirina Îmadedîn Zengî, kurê wî Nûredîn Zengî derbasî ser text dibe. Esededîn Şêrkoh dibe “Spahsalar” (Serleşker) û milê rastê yê Nûredîn.
Şêrkoh di girtina bajarê Şamê (Dîmeşk) de rolekî sereke lîst û bajar xiste bin hukmê Zengiyan.
Wek xelat, Nûredîn bajarê Humsê (Himes) û Rehbe da wî.
Hemleyên Misrê û Şerê li Dijî Xaçperestan
Beşa herî girîng a jiyana Şêrkoh, sê seferên wî yên bo Misrê ne. Di wê demê de Misir di bin destê Fatimiyan de bû, lê lawaz bû û Xaçperestan dixwestin wê dagir bikin.
Sefera Yekem û Duyem: Wezîrê Misrê Şawer, ji bo parastina desthilata xwe, carna gazî Şêrkoh dikir û carna jî xiyanet dikir û gazî Xaçperestan dikir. Şêrkoh bi artêşeke biçûk lê bijarte (ku Selahedîn jî tê de bû) çû Misrê. Di şerê “Babeyn” de, Şêrkoh bi taktîkên zîrek artêşa hevbeş a Misir û Xaçperestan têk bir.
Fetha Misrê (Sefera Sêyem): Di sala 1169an de, Şêrkoh careke din ket Misrê. Vê carê Xaçperest neçar man ku vekişin. Şêrkoh ket Qahîreyê û dawî li lîstikên Şawer anî (Şawer hate kuştin).
Wezîrtî û Mirina Wî
Piştî girtina Qahîreyê, Xelîfeyê Fatimî, Esededîn Şêrkoh wekî Wezîrê Misrê û fermandarê giştî destnîşan kir. Navê “El-Melîk el-Mensûr” (Qralê Serkeftî) lê hate kirin.
Lêbelê, desthilata wî dirêj neajot. Tenê du meh şûnda, di adara 1169an de, Esededîn Şêrkoh ji nişka ve wefat kir (tê gotin ji ber xwarina zêde ya ku bû sedema tengbûna nefesê an jî jehrîbûnê).
Encam
Piştî mirina wî, biraziyê wî Selahedînê Eyûbî cihê wî girt.
Esededîn Şêrkoh keda herî mezin da ku:
Misrê ji destê Xaçperestan rizgar bike.
Rê ji bo damezrandina Dewleta Eyûbî veke.
Yekîtiya cîhana Îslamî ya li dijî Xaçperestan xurt bike.
Ew di dîrokê de wekî “Şêrê Çiya” yê ku deriyê Misrê ji kurdan û misilmanan re vekir, tê bîranîn.
