Peyva “hacker” têgehek e ku pir caran di cîhana teknolojiyê de tê bihîstin, lê pir caran xelet tê fêm kirin. Dema ku pir kes peyva “hacker” dibihîzin kesên ku karên neqanûnî dikin tînin bîra xwe. Lêbelê, ev pênase pir kêm e. Hacking di teknolojiyê de berhemeke pisporiya kûr e. Di vê gotarê de, em ê têgeha hackeran, celebên wan, û girîngiya hackerên exlaqî nîqaş bikin.
Hacker çi ye?
Kesek e ku di pergalên komputer, nermalava û toran de pispor e. Hacker hewl didin ku fêm bikin ka pergal çawa dixebitin û sînorên wan pergalan biceribînin. Lêbelê, ev agahdarî dikare ji bo armancên baş an xirab were bikaranîn.
Ji ber vê yekê hacker bi gelemperî ji hêla rengê “şewqe” ve têne kategorî kirin:
Hackerên Şewqe Spî: Ev kom wekî hackerên exlaqî tê zanîn. Pargîdan û sazî hackerên şewqe spî digirin da ku qelsiyên pergalên xwe bibînin û rast bikin. Armanca wan zêdekirina ewlehiyê û pêşîgirtina li êrîşên xerab e.
Hackerên Şewqe Reş: Hackerên şewqe reş ew kes in ku bi rêyên neqanûnî dikevin pergalan û agahiyan didizin. Pir caran ew ji bo berjewendiya kesane, sîxurî, an sabotajê tevdigerin.
Hackerên Şewqe Gewr: Li cihekî di navbera hackerên şewqe spî û reş de cih digirin, ev kom bi gelemperî qelsiyên di pergalan de radigihînin, lê dibe ku ew vê yekê bêyî rêzgirtina tevahî ya qaîdeyên exlaqî bikin. Wek mînak, ew dikarin bêyî destûr bikevin pergalekê û xwediyê vê qelsiyê agahdar bikin.
Armanc û Motîvasyonên Hackeran
Dibe ku li pişt kiryarên hackeran motîvasyonên cûda hebin:
Meraqa Zanînê: Hin hacker ji lêkolîna pergalan kêf distînin da ku teknolojiyê çêtir fêm bikin.
Qezenca darayî: Hackerên şewqe reş dikarin bi rêbazên wekî ransomware, dizîna agahdariya qerta krediyê, an derxistina daneyan dirav qezenc bikin.
Aktîvîzm (Hacktivism): Hin hacker ji bo ku peyamekê civakî an siyasî ragihînin êrîşan pêk tînin. Mînakî, xwenîşandanên sîber dikarin li dijî hukûmetan an pargîdaniyên mezin bêne kirin.
Pêşbazî an Ego: Dibe ku hin hacker dest bi êrîşan bikin da ku jêhatiyên xwe îspat bikin û di nav civatê de rêz bigirin.
Hackirina Exlaqî û Rola Wê Di Ewlekariya Sîberê de
Hackerên exlaqî lehengên cîhana ewlehiya sîber in. Ew bi awayekî proaktîf qelsiyan dibînin da ku pergalên rêxistinê ji êrîşên xirab biparêzin. Hackerên exlaqî bi gelemperî karên jêrîn pêk tînin:
- Ceribandin û rastkirina qelsiyên ewlehiyê.
- Li dijî êrîşên endezyariya civakî perwerdekirina rêxistinan.
- Bi pêkanîna ceribandinên penetrasyonê ve qelsiyên pergalan kifş dikin.
Hackerên exlaqî dikarin zanîn û jêhatiya xwe bi wergirtina sertîfîkayên wekî CEH (Hackera Ehlaqî ya Destûrkirî) îspat bikin.
Çavkanî
- Levy, S. (1984). Hackers: Heroes of the computer revolution. Anchor Press/Doubleday.
