Mîna Qazî (navê wê yê keçiktiyê: Mîna Hesenî), ew ne tenê hevjîna Pêşewa Qazî Mihemed bû, di heman demê de kesayeteke serbixwe, çalakvaneke siyasî û damezrênera yekemîn rêxistina jinan a fermî li herêmê bû. Di dîroka nûjen a kurdan de wekî “Dayika Komarê” tê naskirin.
Jiyana Destpêkê û Malbat
Jidayikbûn: Mîna Xanim di sala 1908an de li bajarê Mehabadê ji dayik bûye.
Malbat: Ew keça Ehmed û Gulendamê bû. Malbata wê ji êla Hecî Hesenî (şaxek ji eşîra mezin a Mukriyan) bû, ku malbatek naskirî û dewlemend a herêmê bû.
Zewac: Di temenekî ciwan de (tê gotin 19 salî) bi Qazî Mihemed re zewicî. Qazî Mihemed di wê demê de kesayeteke olî, rewşenbîr û civakî yê pir rêzdar bû. Ji vê zewacê 8 zarokên wan çêbûn (Efet, Munîr, Çîmen, Fatma, Şîrîn, Pervîn, Elî û Seîd).
Rola Wê di Komara Mehabadê de (1946)
Dema ku di 22ê Kanûna Paşîn a 1946an de Komar li Meydana Çarçira hate ragihandin, Mîna Qazî bû “Xanima Yekem” a Komarê. Lê ew qet bi rola kevneşopî ya “jina serok” sînordar nema; berevajî, ew ket nav têkoşîna çalak.
Damezranda Yekîtiya Jinan
Pêngava herî girîng a jiyana wê ya siyasî, damezrandina “Yekîtiya Jinên Demokrat” bû.
Mîna Qazî bû seroka vê rêxistinê.
Ev yekemîn car bû ku jinên kurd bi awayekî fermî, rêxistinkirî û siyasî di bin banê komeleyekê de dihatin cem hev.
Armanca rêxistinê ew bû ku jinan di warê siyasî û civakî de hişyar bike, mafên wan biparêze û wan teşwîqî xwendinê bike.
Xebatên Perwerde û Civakî
Mîna Xanim bawer dikir ku azadiya neteweyî bêyî azadiya jinan pêk nayê. Ji ber vê yekê:
Wê dibistanên keçan vekirin û mal bi mal digeriya da ku malbatan razî bike keçên xwe bişînin dibistanê.
Wê serdana eniyên şer dikir, moral dida Pêşmergeyan û organîzasyona dirûna kincan û amadekirina xwarinê ji bo artêşê dikir.
Wê nexweşxaneyek ji bo birîndaran û nexweşan ava kir û bi xwe jî carna wekî perestar (hemşîre) alîkarî dikir.
Hilweşîna Komarê û Êşên Giran
Piştî ku Komara Mehabadê di Kanûna 1946an de ji aliyê artêşa Îranê ve hate hilweşandin, rojên reş ji bo Mîna Qazî dest pê kirin.
Dardekirina Hevjînê Wê: Di 31ê Adara 1947an de, Pêşewa Qazî Mihemed li Meydana Çarçira hate dardekirin. Mîna Xanim tevî vê êşa giran, serê xwe netewand.
Zexta Rejîma Şah: Rejîma Îranê zextên mezin lê kirin. Mal û milkên wan hatin talankirin, ew û zarokên xwe xistin bin çavdêriyê û gelek caran rastî heqaret û gefan hatin.
Sekna Wê: Tevî gefên rejîmê, wê qet poşmanî nîşan neda û her tim bi serbilindî behsa Komarê û Qazî Mihemed dikir. Wê zarokên xwe bi ruhê welatparêziyê mezin kirin.
Salên Dawî û Mîrasa Wê
Mîna Qazî heta dawiya jiyana xwe li Mehabadê ma û bû sembolek zindî ya berxwedanê. Ji bo kurdan, ew ne tenê jinebiyek bû, ew “Yadîgara Pêşewa” bû.
Mirin: Mîna Qazî di 18ê Sibata 1998an de (di 90 saliya xwe de) li bajarê Mehabadê koça dawî kir.
Cinaze: Bi beşdariya hezaran kesî, li Goristana Mehabadê hate veşartin.
Encam
Mîna Qazî di dîroka kurd de cîhekî bêhempa digire. Ew nîşan dide ku di Komara Mehabadê de, tevî şert û mercên wê demê, dîtineke modern û pêşketî hebû ku jinan dikir şirîkê şoreşê.
Ew wekî pêşenga femînîzma kurdî û mînaka jina berxwedêr tê dîtin. Gotina wê ya navdar hîn jî tê bîranîn: “Heke em jin azad nebin, civaka me jî azad nabe.”
