Di Navbera Dîrok û Xwezayê De
Herêma Torê û Çiyayê Mava, yek ji parçeyên herî girîng, kevnar û dewlemend ên erdnîgariya welatê me ne. Ev herêm, ne tenê bi xwezaya xwe ya asê û bedew, bi kûrahiya dîroka xwe û çanda pêkvejiyanê jî tê naskirin. Ew di sêgoşeya di navbera bajarên Mêrdîn, Êlih û Şirnexê de cih digire.
Taybetmendiyên Erdnîgarî û Çiyayê Mava
Çiyayê Mava, ku wekî stûna pişta vê herêmê tê zanîn, çiyayekî gelek asê û bilind e.
Xwezaya Asê: Mava bi zinarên xwe yên tîk, şikeftên kûr û newalên teng tê naskirin. Ev taybetmendiya wê ya erdnîgarî, di dirêjahiya dîrokê de ew kiriye stargeheke ewle ji bo mirovan.
Şikeft û Avahî: Li ser çiya û di nav zinarên wê de gelek şikeftên xwezayî û yên ku bi destê mirovan hatine çêkirin hene. Ev şikeft di demên kevnare de wekî wargeh hatine bikaranîn.
Daristanên Berûyan: Qûntar û bilindahiyên çiya bi daristanên berûyan (darên mazî) xemilandî ne. Ev daristan ji bo ekosîstema herêmê pir girîng in.
Herêma Torê û Wateya Wê
Navê “Tor” an jî “Herêma Torê (Tora Hevêrka)”, ji bo herêma bilind a ku ji Midyadê dest pê dike û ber bi Kercewsê û Batmanê ve dirêj dibe, tê bikaranîn.
Pirçandîbûn: Herêma Torê, warê pêkvejiyana gelan û baweriyan e. Di dîrokê de civakên cûda li ser vê axê bi hevre jiyane.
Dêr û Mizgeft: Ji ber vê têkilbûna çandî, mirov dikare li herêmê him mizgeftên kevnar û him jî dêr û manastirên dîrokî bibîne. Avahîsaziya herêmê bi kevirekî taybet (kevirê Midyadê/Torê) hatiye hûnandin ku hostayiya wê li cîhanê navdar e.
Çandinî û Tirihê(Tirî) Navdar
Dema behsa Herêma Torê û derdora Çiyayê Mava tê kirin, tişta yekem a ku tê bîra mirovan rezvanî ye.
Tirihê(tirî) Mezronê: Herêm bi tirihê xwe yê “Mezronê” û cûreyên din ên tirih pir navdar e. Ax û avhewaya herêmê tama tirih şîrîn û bêhempa dike.
Mijûliya Gel: Bi sedsalan e ku debara xelkê gundên li qûntara Mava û deşta Torê li ser çêkirina mewîj, benî, dims,helîl û basîq(bastêq) e ye.
Girîngiya Dîrokî û Stargeha Xwezayî
Çiyayê Mava her dem bûye warê parastinê.
Stargeha Asê: Ji ber tîkbûn û asêbûna xwe, Mava di dîrokê de bûye wargeha berxwedanê. Gelek stran û helbest li ser bilindî û dijwariya vî çiyayî hatine nivîsandin.
Şûnwarên Kevnar: Li herêmê gelek şûnwarên ji serdema şaristaniyên kevn mane, ku dîroka wan digihîje hezaran sal berê û hêj gelek ji wan nehatine keşifkirin.
Encam
Çiyayê Mava û Herêma Torê, bi kurtasî mûzexaneyeke vekirî ye. Ew hevîrê dîrokê, keda rezvaniyê û serbilindiya çiyayan di nava xwe de dihewîne. Îro jî, tevî hemû guhertinan, ev herêm wekî sembola resenî û keda vê axê dimîne.
